Οικογένειες στην Ιταλία στρέφονται νομικά κατά των μεγάλων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, καταγγέλλοντας ότι οι αλγόριθμοι προωθούν επιβλαβές περιεχόμενο σε ανήλικους χρήστες
Μια τραγική υπόθεση στην Ιταλία επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία των ανηλίκων και τον ρόλο που διαδραματίζουν οι αλγόριθμοι των ψηφιακών πλατφορμών.
Η Ιρένε Ροτζέρο Ούγκουες περιγράφει πώς μέσα σε λίγους μήνες είδε τη συμπεριφορά της 12χρονης κόρης της, Ροσέλα, να αλλάζει δραματικά, χωρίς να γνωρίζει ότι το παιδί εκτίθετο συνεχώς σε περιεχόμενο σχετικό με αυτοτραυματισμό και κατάθλιψη μέσω των social media.
Μετά τον θάνατο της κόρης τους, οι γονείς της ανακάλυψαν ότι η Ροσέλα διατηρούσε ακόμη και έναν μυστικό λογαριασμό στο Instagram με το όνομα «Απλώς ένα νεκρό άτομ0», μέσα από τον οποίο αναζητούσε περιεχόμενο σχετικό με ψυχική δυσφορία.
Σύμφωνα με την οικογένεια, το κορίτσι ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2023 να αναζητά υλικό για την κατάθλιψη, με τους αλγόριθμους των πλατφορμών να προτείνουν ολοένα και περισσότερο παρόμοιο περιεχόμενο. Πέντε μήνες αργότερα, η 12χρονη έβαλε τέλος στη ζωή της.
«Σε κάποιο σημείο φαίνεται ότι όλο αυτό λειτούργησε ανεξάρτητα και σταδιακά κατέκλυσε τη χαρούμενη πλευρά της», δήλωσε η μητέρα της στο Reuters.
Η πρώτη συλλογική αγωγή στην Ιταλία
Οι γονείς της Ροσέλα συγκαταλέγονται μεταξύ των οικογενειών που έχουν καταθέσει συλλογική αγωγή κατά της Meta, ιδιοκτήτριας των Facebook και Instagram, αλλά και κατά του TikTok.
Πρόκειται για την πρώτη ομαδική αγωγή στην Ιταλία που στρέφεται εναντίον εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης και των αλγορίθμων τους, με βασικό αίτημα την αυστηρότερη προστασία των ανηλίκων και μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι νέοι χρήστες.
Οι οικογένειες υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν μηχανισμούς επιβράβευσης που ενισχύουν την εξάρτηση, λειτουργώντας με τρόπο παρόμοιο με εκείνον των τυχερών παιχνιδιών.
Όπως εξηγεί ο ψυχοθεραπευτής Τονίνο Καντέλμι, κάθε «like» ή ειδοποίηση ενεργοποιεί την απελευθέρωση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, δημιουργώντας έναν κύκλο επαναλαμβανόμενης χρήσης.
Οι απαντήσεις της Meta και του TikTok
Η Meta και το TikTok απορρίπτουν τις κατηγορίες ότι οι πλατφόρμες τους είναι επιβλαβείς για τους νέους ανθρώπους.
Εκπρόσωπος της Meta ανέφερε ότι η εταιρεία εφαρμόζει συνεχώς νέα μέτρα προστασίας μέσω των «Teen Accounts», τα οποία περιλαμβάνουν περιορισμούς και δικλείδες ασφαλείας για χρήστες κάτω των 18 ετών.
Από την πλευρά του, το TikTok υποστήριξε ότι αφαιρεί πάνω από το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες ασφαλείας και επενδύει σε εργαλεία που περιορίζουν την έκθεση σε επιβλαβές υλικό.
Παράλληλα, και οι δύο εταιρείες υποστηρίζουν ότι η ψυχική υγεία των νέων επηρεάζεται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες και όχι αποκλειστικά από τα social media.
Η Ευρώπη αυστηροποιεί το πλαίσιο
Η υπόθεση έρχεται σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη αυξάνει την πίεση προς τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες για μεγαλύτερη προστασία των ανηλίκων.
Οι ευρωπαϊκές Αρχές εντείνουν την εφαρμογή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), ζητώντας αυστηρότερο έλεγχο του επιβλαβούς περιεχομένου και μεγαλύτερη λογοδοσία από τις εταιρείες τεχνολογίας.
Την ίδια στιγμή, η Βρετανία εξετάζει την απαγόρευση χρήσης social media για παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες δικαστική απόφαση έκρινε ότι Meta και Alphabet φέρουν ευθύνη για ελλιπή σχεδιασμό πλατφορμών που ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά τους ανήλικους χρήστες.
«Η παρακολούθηση των social media είναι δουλειά πλήρους απασχόλησης»
Γονείς και ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και τα εργαλεία γονικού ελέγχου δεν επαρκούν, καθώς τα παιδιά μπορούν εύκολα να παρακάμπτουν περιορισμούς και φίλτρα.
«Η παρακολούθηση της χρήσης των social media είναι δουλειά πλήρους απασχόλησης και αυτό δεν είναι ρεαλιστικό για τις περισσότερες οικογένειες», τονίζει η Βαλεντίνα Μουράλιε από την ιταλική ένωση πολυτέκνων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αυξάνεται μεταξύ των εφήβων και συνδέεται με διαταραχές ύπνου, επιδείνωση της ψυχικής υγείας και εθιστικές συμπεριφορές.
Παράλληλα, επιστημονικές μελέτες καταγράφουν μετρήσιμες επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εγκεφάλου εφήβων που κάνουν υπερβολική χρήση των social media.
Ωστόσο, ορισμένοι ειδικοί καλούν σε προσεκτική προσέγγιση του ζητήματος, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάθε ψυχολογική δυσκολία των εφήβων.
Η μητέρα της Ροσέλα δηλώνει ότι στόχος της συμμετοχής της στη συλλογική αγωγή είναι να ενημερωθούν άλλοι γονείς για κινδύνους που η ίδια αντιλήφθηκε όταν πλέον ήταν αργά.
«Υποτιμήσαμε κινδύνους που δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχαν. Άλλοι γονείς όμως μπορούν ακόμη να δράσουν», καταλήγει.
